2. Building with nature
ir. Wouter Dirks en dr. Jan van de Meene (EcoShape)

Natte waterbouwprojecten zijn nodig om onze voeten droog te houden achter veilige dijken, om land te creëren, om havens te bouwen en toegankelijk te houden en voor nog allerlei andere essentiële functies. Het realiseren van deze functies is vaak een behoorlijke ingreep in de natuurlijke omgeving. EcoShape start als onderdeel van het programma 'Building with Nature', een scala aan projecten gericht op een optimale integratie van waterbouwkundige werken in de natuur door in het planproces, het ontwerp en de realisatie uit te gaan van het principe bouwen met de natuur. In deze presentatie een overzicht van de uitdagingen waar dit programma voor staat.

Lees hier de presentatie.

3. Nederland klimaatbestendig door multifunctioneel ruimtegebruik
Dr. Jeroen Aerts (Vrije Universiteit Amsterdam) en ir. Kees Peters (Movares)

De komende decennia worden vermoedelijk, 0,5-1,5 miljoen nieuwe woningen gebouwd, met name in de kwetsbare gebieden van laag Nederland. Elk jaar worden er ongeveer 80,000 woningen bijgebouwd en experts zeggen dat dat nog veel te weinig is om de vraag te kunnen opvangen.

De strategie “Nederland Omhoog”stelt dat er een kans ligt deze woningen “climate proof” te bouwen met een multifunctioneel ruimtegebruikconcept. Het concept Nederland Omhoog omvat het idee om met lokaal gewonnen zand en zand uit de Noordzee, locaties voor nieuwe stadswijken en industriegebieden in laag Nederland op te hogen tot +5m boven het maaiveld. Onder deze opgehoogde wijken ontstaat ruimte voor andere functies zoals infrastructuur, leidingen en andere voorzieningen. Op deze manier worden de kosten van investeringen gedeeld omdat dezelfde ruimte over meerdere functies wordt verdeeld.

Op de korte termijn is er een grote kostenbesparing te realiseren. Door functies te combineren op het hetzelfde oppervlak gaan de investeringskosten omlaag. Denk aan de aanleg van een spoortunnel bovengronds, waarna het zand erover wordt geschoven.

Op de lange termijn is er te besparen op veiligheid: als de zeespiegel sneller stijgt dan verwacht dan moeten er kosten worden gemaakt voor bescherming. De nieuwe woningen staan er al en achteraf aanpassen is altijd duurder.

Fysisch geograaf Jeroen Aerts van de VU Amsterdam heeft (i.s.m. verschillende instanties) in opdracht van de Deltacommissie onderzoek uitgevoerd naar de haalbaarheid van grootschalige (woon)terpen en superdijken. Deze strategie voor klimaatbestendig bouwen wordt ook wel “Nederland Omhoog” genoemd. Movares heeft hierin het aspect multifunctioneel ruimtegebruik ingebracht. In dit aspect wordt de ruimte onder de terpen en superdijken gebruikt voor infrastructuur.
www.deltacommissie.com 

lees hier de presentatie.

4. Water, veiligheid en de nieuwe ingenieur
Dr. ir. Govert Geldof (Geldof c.s.) en prof. dr. ir. Frans Barends (Deltares)

Leven in een delta betekent bewust omgaan met het begrip veiligheid. In deze lezing wordt aangegeven dat veiligheid een niet-lineair begrip is en naast technische aspecten ook bepaald wordt door maatschappelijke aspecten. Dit vraagt om een andere houding van ingenieurs en wellicht om een nieuw soort ingenieurs. Langzaam schuiven we op van de Newtongeneratie naar de Einsteingeneratie. In een spannende lezing geven Geldof en Barends gezamenlijk aan welke uitdagingen ons te wachten staan en hoe we daaraan vorm kunnen geven, in onderzoek en praktijk.

Lees hier de presentatie.

5. Caofeidian: van kust tot kustmetropool
Ir. Dick Kevelam (DHV)

Caofeidian, gelegen aan de kust in de Bohai delta, reikt naar de diepe waterwegen ter versterking van de regionale ontwikkeling en globale waternetwerken. Deze nieuwe ontwikkeling, die start met het bouwen van een diepzeehaven, transformeert een bestaande natuurlijke kustlijn in een toekomstige kuststad. Deze nog niet bestaande havenstad die zeer waarschijnlijk uitgroeit tot een mondiaal knooppunt is een verschijnsel dat niet onbekend is in China. De transformatie van de havenstad Shenzen is een voorbeeld van explosieve kustontwikkeling die net als Caofeidian geboren is op een regionaal strategisch knooppunt.
Hoe om te gaan met deze ontwikkeling in een van de meest complexe watercontexten in het noorden van China, waar grote zoetwatertekorten en klimaatveranderingen de laatste 10 jaar direct aan de oppervlak zijn gekomen, is een uitdaging en bracht Nederlandse kennis naar China.
Het Masterplan van Coafeidian, ontwikkeld door DHV,  is een strategie gebaseerd op de lokale ecologische watercontext. Verbetering van de natuur, veiligheid en bestaande watersystemen dient als basis voor een stad die klaar is voor de klimaatverandering en bijdraagt aan duurzame ontwikkeling.

6. Smart soils, bodemeigenschappen naar wens aangepast!
Dr.ir. Wouter van der Star, ir. Waldo Molendijk (Deltares) en dr.ir. Henk Jonkers (TU Delft)

Natuurlijke chemische en microbiologische processen veranderen de eigenschappen van grond in de loop van duizenden jaren. Door gebruik te maken van die processen en ze naar onze hand te zetten, kunnen ze op hoge snelheid gewenste veranderingen (in bijvoorbeeld grond of steen) laten plaatsvinden. Zo kan zand worden verstevigd met bacteriën, kunnen lekkages worden gedicht en wordt er beton ontwikkeld dat zichzelf automatisch kan herstellen. Maar er zit nog veel meer in de pijplijn. Misschien is het in de toekomst bijvoorbeeld wel mogelijk om slappe veengronden te versterken!
www.smartsoils.nl

Lees de presentaties van Wouter van der Star, Waldo Molendijk en Henk Jonkers.

9. Investeringsoordeel van drie innovaties
Dr. ir. Irene Immink (TNO Innovatie en Ruimte), ing. Piet van Duijnen, (Movares), ir. Peter Blonk (Aqua Planning), o.l.v. drs. ing. Jan de Goei (KIVI NIRIA afdeling voor Waterbeheer)

De Box-Barrier van Movares; een tool van TNO dat ervoor zorgt dat mensen werkzaam in ruimtelijke ordening en watermensen beter met elkaar communiceren; en een concept voor een woonwijk op het water. Drie presentaties waarna u samen met een deskundig panel uw oordeel geeft.

Lees de presentaties van Irene Immink en Peter Blonk

10. Iedere tijd zijn eigen maatgevendheid
Ir. Bert Pijpers (Duo-Advies, KIVI NIRIA afdeling voor Waterbeheer), drs. M.J.M. van Mansfeld MSc (Alterra)

De dagelijkse praktijk leert dat het, door de vele belangen, complex is om besluiten te nemen over gebiedsinrichting, veiligheid en waterbeheer. Een recent voorbeeld is het Advies Deltacommissie 2008. Uiteindelijk betekent een besluit dat keuzen zijn gemaakt in wat meer en minder maatgevend is. Hoe dan te bepalen wat meer en minder maatgevend is? Wat leren we in dezen van de ervaringen met het waterbeheer in Nederland door de eeuwen heen? In hoeverre zijn de 1ste Deltacommissie en de Deltacommissie 2008 daar verschillend mee omgegaan? En wat leidde vanuit het perspectief van maatgevendheid tot het Nationaal Bestuursakkoord water?

Lees hier de presentatie.

11. Innoveren in het kustbeheer: werken met natuurlijke processen
Prof. dr. Pim Jungerius (UvA, OBN Kust & Duin), drs. Hanneke van den Ancker (St. Geomorfologie & Landschap), prof. dr. Piet Hoekstra (Universiteit Utrecht, voorzitter NKC) 

Bij het beheer van landschap en ondergrond is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid. Een duurzame inrichting sluit waar mogelijk aan bij de processen achter onze landschappen. De onzichtbare ‘zandrivier’ voor onze kust is de beste verdediging die Nederland zich kan wensen. Een willekeurig gestort zandlichaam en harde kustverdediging kunnen de krachtige werking van deze stroom verzwakken of blokkeren. Nieuwe onderzoeksmogelijkheden geven nieuwe inzichten in de processen van duinvorming. Recente experimenten werpen nieuw licht op de noodzaak van het planten van helm. Waar zou de focus voor toekomstig onderzoek voor kustverdediging en duinbeheer moeten liggen?

12. Studentenworkshop: werken in de wereld van water
O.l.v. Jet Centeno (Human Capital Water/NWP)

Vijf jonge watermanagers nemen je mee in hun wereld van spraakmakende projecten rondom en op het water. Als bijna afgestudeerde ingenieur denk je mee over innovatieoplossingen voor uitdagingen waar organisaties als Rijkswaterstaat, Ballast Nedam, Norit, Arcadis, Bright Spark en WETSUS nu voor staan. Breng je creativiteit mee en maak kans op een ontbijtsessie met de CEO van de organisatie van jouw case!

Lees hier de presentatie.

13. De kracht van water: energie en water
Ir. Marcel Bruggers (Deltares)

De drie bronnen van primaire natuurlijke energie zijn de zon, de maan (wegens de gravitatiekracht) en de warmte in de aardkern. Water in, op en onder de grond vangt direct en indirect veel van deze energie op en beschikt daarom over grote hoeveelheden energie. Probleem is echter dat deze energie erg diffuus en in verschillende vormen aanwezig is en daarmee lastig economisch te winnen. Tijdens deze workshop wordt inzichtelijk gemaakt welke potentie in Nederland aanwezig is voor energiewinning uit water.

Lees hier de presentatie.

15. Hoe veilig woont de delta Nederland? Van risico mijden naar risicoacceptatie!
Ing. Geert de Vries (Movares), ir. Ronald Roosjen (Deltares) 

De grootste uitdaging voor Nederland is wellicht niet het garanderen van, maar het anders aankijken tegen waterveiligheid. Een verandering van denkrichting: van risico’s mijden naar risicoacceptatie. Het is schier onmogelijk nu al een blauwdruk vast te stellen voor de inrichting van Nederland in de toekomst. Twee invalshoeken beschouwen we in deze workshop. Aan de ene kant laten we zien hoe veilig we wonen en wat er gebeurt als we alle risico's proberen te beheersen. Daartegenover maakt u kennis met het concept ”Nederland als netkous”. Een andere kijk op Nederland als waterland met een fijnmazige compartimentering. Twee uitersten in debat!

Lees hier de presentatie.

16. Satellietobservaties als deltatechnologie
KIVI NIRIA Afdeling Aerospace Engineering
Ir. Freek van Leijen (TU Delft/Hansje Brinker), ir. Astrid Humme (Hansje Brinker) en prof.dr.ir. Ramon Hanssen (TU Delft)
Ruim 17000 km waterkeringen beschermen Nederland, variërend van very lowtech tot hightech. Vanwege de relevantie als hoofdbescherming van het land zou je verwachten dat het inspecteren en monitoren van deze infrastructuur een zeer hoge prioriteit heeft. Gezien de frequentie waarmee dit gebeurt en de methoden die ervoor worden ingezet, lijkt dit echter niet het geval. Dat is niet te wijten aan onwil, maar meer aan technische problemen: hoe parametriseer je eigenlijk of een waterkering in de tijd verandert, welke parameters zijn meetbaar, en hoe doe je dat op een efficiënte manier voor 17000 km lengte? Satellietmethoden zouden efficiënt kunnen worden ingezet als eerste indicatie van mogelijke verandering, waardoor in-situ methoden daar kunnen worden ingezet waar ze werkelijk nodig zijn. Satellieten komen echter niet vanzelf; eindgebruikers moeten ruimtevaartorganisaties expliciet laten weten wat ze nodig hebben. In deze workshop wordt dit thema middels een case study toegelicht. Het debat focust vervolgens op de stappen die nodig zijn om de satellietmissies te krijgen die we nodig hebben.

18. Zekerheid is een rekbaar begrip in het stedelijk gebied
Afdeling voor Waterbeheer, o.l.v. ir. Wicher Worst (Grontmij)

Tot welke opgave leidt meer neerslag door klimaatverandering in de stedelijke gebieden? In hoeverre moeten de huidige rioolsystemen aangepast? De zekerheid over deze opgave is rekbaar en kent meerdere dimensies. Dr. Ir. Guido Vaes van Hydroscan uit België toont dat het per locatie in het watersysteem nodig is een gedegen analyse te doen. Alleen uitgaan van een afvoernorm kan tot ongewenste situaties leiden. Het is nodig statische analyses op juiste wijze toe te passen. Ir. Jan van Acker van Grontmij licht toe tot welke bandbreedte dit kan leiden in de inrichtingsopgave. Daarbij hoort de vraag wanneer water op straat tot overlast leidt. Een belangwekkend onderwerp gezien toenemende verstedelijking en de daarmee samengaande investeringen.

20. Deltacities: Tunneling
Prof.ir. Johan Bosch (Gemeente Amsterdam/Dienst Infrastructuur Verkeer & Vervoer)

Ondergrondse aanleg van infrastructuur in deltagebieden, bijvoorbeeld door het boren van tunnels, is een lastige opgave vanwege de slappe bodem en hoge grondwaterstand. In de afgelopen tien jaar heeft in Nederland op dit gebied een belangrijke ontwikkeling plaats gevonden. Geboorde tunnels zijn ook in deltagebieden een reëel alternatief geworden en kunnen een belangrijke rol spelen bij het vinden van oplossingen voor ruimtelijke problemen, zeker als innovaties op dit gebied op eenzelfde voortvarende wijze worden opgepakt als het inzetbaar maken van de tunnelboortechniek in de afgelopen tien jaar.
Veel innovaties zijn in het kader van het project TAT (Totaal Andere Tunnel) gegenereerd en Johan Bosch wil hierover graag met u van gedachte wisselen.

Meer informatie over de Totaal Andere Tunnel vindt u op: www.delftcluster.nl en www.tno.nl 

22. Zeestijging en Superwaterkeringen
Ing. Gé Beaufort (Bouwdienst Rijkswaterstaat), ing. Rob van den Haak o.l.v. ir. Boudewijn Vester (Afdeling TME) 

Inleiding ing. Gé Beaufort
Nederland is wereldleider op het gebied van veilig wonen onder de zeespiegel. Hoe houden we deze reputatie in de verre toekomst droog? En hoe inspireren we onze technici om dat waar te maken?
“Bij toekomst-denken wordt wat tot nu toe bereikt is onvoldoende gewaardeerd”. Deze stelling is gekozen als uitgangspunt voor de presentatie. 
Aan de hand van voorbeelden wordt duidelijk gemaakt dat de huidige wet- en regelgeving in de weg staat van vernieuwend technisch denken en handelen. Voor de korte termijn is dat niet zo erg voor veilig wonen en werken. Maar voor de verre toekomst èn voor behoud van kennis en kunde in de Nederlandse waterbouw is dat een ramp. Technici moeten uitgenodigd worden om zelf na te denken over de functies die vervuld moeten worden door hun bouwwerken. Dat kan onvoldoende via de uitgebreide voorschriften die nu gehanteerd worden.
Nederland is nooit af en een waterbouwer moet kunnen blijven leren door denken en doen, vooral in Nederland, langs de kusten en rivieren, overal waar land en water elkaar ontmoeten.  Een toekomstbestendig herontwerp van de zandige kust, de Afsluitdijk en de grote rivieren worden als voorbeelden gepresenteerd.
De conclusie van de presentatie is dan ook de stelling “benutting van goede ervaringen in het verleden geven de beste garantie voor een veilige toekomst van Nederland”.

Lees hier de presentatie.

Inleiding ing. Rob van den Haak
Wij lopen het risico dat een belangrijk deel van Nederland in de toekomst één grote waterplas zal worden als wij niet nú adequate maatregelen nemen voor de dreigende wateroverlast vanuit de zee en door de rivieren.
Ook energievoorziening vormt een steeds groter probleem. Windenergie heeft een minimale invloed. Nu wordt gesproken over de aanleg van drie kolencentrales.
Waarom zoeken wij niet de oplossing voor het energietekort in gebruikmaking van het water dat nu nog een bedreiging vormt?
Eén integrale oplossing is nodig om:
- ons land te beschermen tegen de stijgende zeespiegel
- de afvoer van het rivierwater in veilige banen te leiden
- de energievoorziening groots aan te pakken
- ruimte te bieden voor de aanleg van een vliegveld, een recreatiegebied en uitbreiding van de woongebieden.
De Haakse Zeedijk (www.haaksezeedijk.nl) biedt deze integrale oplossing gebruikmakend van de kennis van waterbouwwerken waarover wij in Nederland beschikken. Het voorziet in waterbeheer en –beheersing (zowel zee- als rivierwater) en ruimtelijke ordening tot in de komende eeuwen. In de presentatie wordt speciale aandacht besteed aan de maatschappelijke en economische haalbaarheid van het project.

Lees hier de presentatie.

24. Vismigratie in deltagebieden – bijzaak of speerpunt?
Jasper Arntz en Remco Schreuders (Tauw bv)

De problemen in deltagebieden stellen ons niet alleen voor opgaven voor wonen en werken. Natuur en ecologie zijn in de moderne tijd elementen die ook een prominente plaats hebben in deltagebieden. Eén van de elementen die hierbij spelen, is het waarborgen van een goede visstand en vismigratiemogelijkheden. Het onderwerp vismigratie speelt wereldwijd in deltagebieden een prominente rol. Tauw gaat in de sessie in op de problemen die in deltagebieden spelen, de innovaties op dit vakgebied in Nederland en de internationale concurrentiepositie van Nederland.

25. De empathische ingenieur in een complexe delta
Jan van Dijk (Stichting Reinwater), ing. Anjo Travaille (DHV), Henk Looijen (Rijkswaterstaat, dir. Noord-Holland) en Govert Geldof (Geldof c.s.)

De werkgroep Thales van de KIVI NIRIA afdeling voor Waterbeheer laat in een interactieve workshop zien dat de werkomgeving voor ingenieurs bij vraagstukken in de delta steeds complexer wordt. En hoe complexer vraagstukken worden, des te belangrijker het is empathie te ontwikkelen. Aan de hand van enige concrete voorbeelden worden de deelnemers meegenomen op een reis door het deltalandschap van politiek besef en werktrots.

26. Deltacities: omgaan met de gevolgen van klimaatverandering
Dion van Steensel (wethouder gemeente Dordrecht), ir. Arno Kops (Witteveen & Bos) 

Aan de hand van heel verschillende cases (Dordrecht en Jakarta/ Semarang) zal worden ingegaan voor welke uitdagingen steden in laaggelegen deltagebieden staan om ondanks de gevolgen van klimaatverandering de leefbaarheid en veiligheid van de steden te waarborgen. Een breed scala aan onderwerpen zal hierbij de revue passeren, zoals flood management, buitendijks bouwen en klimaatbestendig bouwen. Daarna zal met het publiek gediscussieerd worden over verschillen, overeenkomsten en wat we van elkaar kunnen leren.

Lees de presentatie van Dion van Steensel en Arno Kops.

27. Workshop over klimaatverandering
Drs. Gijs Sissingh Meijer (Movares)

Hoe houden we Nederland klimaatrobuust nu duidelijk is dat het klimaat verandert? Maar met welke zeespiegelstijging, neerslaghoeveelheden en afvoerfluctuaties krijgen we eigenlijk te maken? Aan de hand van een klimaatquiz maakt u kennis met de vier klimaatscenario’s voor de 21ste eeuw van het KNMI en wordt een link gelegd met de aanbevelingen van de Deltacommissie.